-
۳۴۳
روایات در بردارنده فضیلت زیارت آن حضرت شگفت انگیز و بسیار مهمتر از آن چیزی است که در این باره گفته شده است. همان طور که می دانیم امام علی بن موسی الرضا - علیه السلام - ازبزرگترین مؤمنان، شهیدان، صالحان، صدیقان ویکی از معصومان ـ علیهم السلام ـ است. بر طبق روایات و آیات قرآن کسی که حتی یکی ازصفتهای یادشده را داشته باشد، نزد خدای متعال جایگاه ممتاز و بلندی دارد وبه طور کلی زیارت قبرش مطلوب است و دارای آثار معنوی.
درمدخل این بخش به عنوان نمونه به چند روایت در این باره اشاره میشود.
جناب کلینی و صدوق دراین باره از حضرت علی بن موسی الرضا - علیه السلام - این گونه نقل کردهاند:
هریک از امامان معصوم - علیهم السلام - بر گردن دوستان و شیعیان خود پیمان و عهدی دارند و وفای کامل به آن پیمان و ادای نیکوی آن عهد، زیارت مرقدهای مطهر آنان است. پس هر کس از سر میل و رغبت به زیارت و اعتقاد به آن چه آنان گرایش داشتند، به زیارت بشتابد، روز قیامت ائمه ـ علیهم السلام ـ شفیعان او خواهند بود.
بر طبق روایتی دیگر، حسن بن وشّاء میگوید: ازحضرت رضا - علیه السلام - پرسیدم: پاداش زیارت قبریکی از ائمه ـ علیهم السلام ـ چیست؟
آن حضرت فرمود: «مانند ثواب زیارت قبر امام حسین است.»
پرسیدم: پاداش کسی که قبر امام حسین ـ علیه السلام ـ را زیارت کند، چیست؟
فرمود: سوگند به خدا پاداش او بهشت است.»
عبدالرحمن بن مسلم از امام صادق ـ علیه السلام ـ دراین باره چنین نقل کرده است:
«کسی در زمان مرگ ما، قبرهای ما را زیارت کند، مانند کسی است که درزمان حیاتمان ما را زیارت کند.»
فضیلت زیارت حضرت امام رضا ـ علیه السلام ـ
همان طور که پیشتر اشاره شد، حضرت رضا ـ علیه السلام ـ از کاملترین مومنان، صدیقان، مجاهدان، صالحان، شهیدان، هادیان امت وهشتمین معصوم و فرزند رسول خدا و امیرمومنان ـ علیهماالسلام ـ است و هر کدام از خصلتهای یاد شده سبب میشود زیارت ایشان از پاداش و آثار خاصی برخوردار باشد، که در این نوشته از توضیح آنها صرف نظر میشود و در این بخش روایاتی را که از پیامبر خدا و ائمه ـ علیهم السلام ـ درباره فضیلت زیارت آن حضرت نقل کردهاند فراروی خوانندگان مینهیم :
1 - پاداش زیارت حضرت رضا در مقایسه با پاداش حج
جناب شیخ طوسی از حضرت رضا ـ علیه السلام ـ نقل کرده است که آن حضرت فرمود:
«در خراسان بقعهای است و زمانی خواهد آمد که آن بقعه همواره محل رفت و آمد و مطاف فرشتگان میشود تا روز قیامت که در صور دمیده میشود و قیامت فرا میرسد.»
پرسیدند: ای پسر رسول خدا! این بقعه کدام بقعه است؟ فرمود:
«این بقعه در سرزمین طوس است، به خدا سوگند! آن زمین باغی از باغهای بهشت است. هر که مرا دراین بقعه زیارت کند مانند کسی است که رسول خدا را زیارت کرده است و برای او پاداش هزار حج مقبول و هزار عمره مقبول نوشته خواهد شد و من و پدرانم روز قیامت شفاعت کننده او خواهیم بود.»
در روایتی دیگر بزنطی میگوید: نامه حضرت رضا ـ علیه السلام ـ را خواندم، در آن نامه چنین آمده بود:
«به شیعیان من بگو زیارت من به اندازه هزار حج پاداش دارد.»
بزنطی میگوید از امام جواد ـ علیه السلام ـ از روی تعجب پرسیدم: به اندازه هزار حج؟ آن حضرت فرمود: «آری: به خدا سوگند کسی که او را زیارت کند در حالی که حق او را میشناسد، به اندازه هزار، هزار حج (یک میلیون حج) پاداش دارد.»
بر طبق روایتی دیگر امام موسی بن جعفر ـ علیه السلام ـ فرمود:
«کسی که قبر فرزندم علی ـ علیه السلام ـ را زیارت کند، پاداش او هفتاد حج نیکو و مقبول خواهد بود.»
مازنی میگوید: از سر تعجب پرسیدم: هفتاد حج؟ فرمود:
«هفتاد هزار حج.»
عرض کردم: زیارت او به اندازه هفتاد هزار حج پاداش دارد؟ فرمود: آری! بسیاری از حج هاپذیرفته نمیشوند. هر کس فرزندم علی را زیارت کند ویک شب نزد ایشان بماند، به کسی میماند که خدا را در عرش زیارت کرده است.»
در برخی از این روایات هفتاد حج و در برخی هزارحج و عمره و در برخی یک میلیون و در برخی هفتاد هزار حج وعمره پاداش زیارت امام رضا ـ علیه السلام ـ قرار داده شده است.
این روایات با هم ناسازگاری ندارد؛ زیرا گروهی از روایات به طور روشن نشان میدهد که مخاطبان امام کاظم، امام رضا و امام جواد ـ علیهم السلام ـ زمینه و ظرفیت شنیدن فضیلت بسیار گران و ارزشمند زیارت آن حضرت را نداشتند؛ از این رو، امام ـ علیه السلام ـ ظرفیت آنان را ملاحظه کرده و باتوجه به آن از ثواب زیارت مرقد مطهر حضرت رضا ـ علیه السلام ـ سخن میگفتند. گواه این نکته آن است که آنان از شنیدن حتی اندکی از اجر زیارت آن حضرت شگفت زده میشدند. همان طور که روایات یاد شده نشان گر آن است که اجر بالا و ثواب هزارهزار حج برای همه زائران ایشان نیست، بلکه تنها آن دسته از زائران ایشان از آن مرحله از پاداش بهره خواهند برد که از روی معرفت ایشان را زیارت کنند و حق آن حضرت را به گونهای شایسته بشناسند.
افزون بر آن که، همان طور که خواهد آمد، زیارت حضرت رضا ـ علیه السلام ـ در همه زمانها یکسان نیست بلکه در برخی از زمانها فضیلت افزونتری دارد و نیز باید توجه داشت گروهی از زائران در مسیر زیارت به رنج و زحمت می افتند و زیارت برای آنان سختیهایی دارد، که پاداش زیارت این گروه بیشتر خواهد بود.
2- نشاط و شادابی
زیارت امام رضا ـ علیه السلام ـ برای زائرانی که از سر شوق و عشق به بارگاه ملکوتی و قدسی آن حضرت مشرف شدهاند، فواید گوناگونی دارد. آن حرم پاکیزه و دل انگیز سرشار از معنویت است و جذبههایش آن چنان تاثیری بر جان زائر میگذارد که به مقدار ظرفیتش میتواند از آن چشمه جوشان معنویت بنوشد و در نتیجه اندوه نشسته بر جان او زدوده شده و غمها از جانش رخت بر میبندد. پیامبر اعظم ـ صلی اللّه وعلیه وآله ـ فرمود:
«پاره تن من در خراسان دفن خواهد شد. هر انسان اندوهناکی او را زیارت کند، خدای عزوجل اندوه او را از بین خواهد برد و هر گناهکاری که به زیارت او بشتابد، خدا گناهانش را میآمرزد.»
3- آمرزش گناهان
زمین طوس و آن جاکه فرزند بی همتای موسای فاطمه ـ علیهماالسلام ـ به خاک سپرده شده گوهری است گرانبهاکه خاک بهشت بر آن حسرت برد و فرشتگان برای زیارت آن گروه گروه از آسمان به زمین میشتابند. فضای معنوی و الهی حرم مطهر به گونهای است که جان زائران در زلال کوثران شست وشو داده خواهد شد و گناهشان خواهد ریخت. در واقع، آنان که از سر صدق و برای زیارت پا در آن زمین قدسی میگذارند، خدای عزوجل جامه ذلت معصیت را از تنهایشان میکند و بار سنگین گناه را از دوششان بر میدارد.
در روایات متعددی به این نکته اشاره شده است. امام جواد ـ علیه السلام ـ فرمود:
«هرکس قبر پدرم را در طوس زیارت کند، خدا گناهان گذشته و آیندهاش را میآمرزد.»
وشاء میگوید: علی بن موسی الرضا - علیه السلام - درباره فضیلت زیارت قبرشان چنین فرمودند:
«به زودی از سر ظلم و ستم با سم کشته خواهم شد. هر کس مرا زیارت کند و حال آن که حق مرا میشناسد، گناهان گذشته و آیندهاش را خدا میآمرزد.»
4 - نجات و فریاد رسی
بر طبق آیات قرآن و سخنان معصومان - علیهم السلام - قیامت روز دشواری است؛ روزی است که پردهها کنار میرود و خدای متعال چهره واقعی آدمیان را مینمایاند و همه باید پاسخ گوی اعمال خود باشند. این روز بسی طولانی است و برای رهایی از دشواریهای آن باید از مراحل مختلف به سلامت عبور کرد. برخی از این مراحل هولناک عبارت است از هنگامی که نامههای اعمال گناهکاران و صالحان به آنان داده میشود و زمانی که این اعمال با ترازوهای خاص سنجیده و وزن میگردد و گاه عبور از پل صراط. بر پایه روایاتی که محدثان بزرگ شیعه و سنی روایت کردهاند، در آن شرایط حساس، حضرت رضا - علیه السلام - زائرانش را دستگیری کرده و نجات میدهد.
حمدان دیوانی از آن حضرت در این باره این گونه نقل کرده است:
«هر کس مرا با دوری سرا و مقبرهام زیارت کند، روز قیامت در سه جایگاه او را درمی یابم و از هولهای رستاخیز میرهانم. آن گاه که نامههای اعمال از چپ و راست به انسانها داده شود و به هنگام گذر از صراط و در برابر میزان.»
5 - شفاعت
بسیاری از آدمیان دست کم بخش عظیمی از زندگی خود را با غفلت میگذرانند و چون روز حساب فرا رسد باید در برابر خدای متعال بایستند و پاسخ آن چه را کردهاند و گفتهاند و روا داشتهاند، بدهند و خود را برای کیفر یا پاداش الهی آماده سازند و هول و هراس و دریغ و پشیمانی و بزرگی کیفر خدای متعال در آن روز به اندازهای است که نمیتوان آن را توصیف کرد. در آن اوضاع و احوال سخت و سهمگین است که اولیای الهی دوستان خود را شفاعت کرده و از هلاکت میرهانند. بزنطی چنین روایت کرده است:
«از حضرت رضا - علیه السلام - شنیدم که فرمود: هر کس از دوستانم مرا زیارت کند در حالی که حقم را بشناسد، روز قیامت او را شفاعت خواهم کرد.»
در روایتی دیگر، حسن بن فضال از آن حضرت این گونه نقل کرده است:
«من مسموم و کشته و در غربت دفن خواهم شد و این مطلب را از طریق پدرم، به نقل از پدرش و اجدادش، از امیرمؤمنان، علی بن ابی طالب از رسول خدا - صلی الله علیه و آله - می دانم. آگاه باشید هر کس مرا با غربت و دوری سرایم زیارت کند، من و پدرانم روز قیامت شفیعان او خواهیم بود و کسی که ما شفیع او باشیم، اگر چه به اندازه جن و انس گناه داشته باشد، گناهان او بخشیده خواهد شد.»
بر طبق روایتی دیگر، هروی میگوید: حضرت رضا - علیه السلام - وارد قبهای شد که هارون در آن دفن شده است و با دست مبارکش در کنار آن خطی کشید و فرمود:
«این تربت من است و در آن دفن خواهم شد و خدای متعال این مکان را محل آمد و شد شیعیان و دوستانم قرار خواهد داد. به خدا سوگند هر یک از آنان که مرا زیارت کند، یا بر من سلام کند، به سبب شفاعت ما- که اهل بیت پیامبریم - مشمول بخشش و مهربانی خدا قرار خواهد گرفت.»
شیخ صدوق نقل کرده است که مردی از خراسان به آن حضرت عرض کرد: ای پسر رسول خدا! در خواب پیامبر خدا را دیدم، گو این که به من چنین فرمود:
«چگونه خواهید بود، زمانی که پاره تنم در سرزمین شما دفن شود و امانت من میان شما نگهداری شود و ستارهام در خاک شما پنهان شود؟»
حضرت رضا - علیه السلام - فرمود:
«منم که در سرزمین شما دفن میشوم و من پاره تن پیامبر شمایم و منم امانت و ستاره. آگاه باشید! هر کس مرا زیارت کند، در حالی که بشناسد حق و اطاعتی که خدا برای من واجب کرده است، من و پدرانم روز قیامت شفیع او خواهیم بود و کسی که من و پدرانم شفیع او باشیم، نجات مییابد؛ گر چه بار گناه او به اندازه بار گناه انس و جن باشد.»
6 ـ رهایی از آتش جهنم
خدای متعال همواره در قرآن به کیفر دردناک و غیرقابل تحمل اخروی اشاره میکند. بر پایه دهها آیه از کتاب خدا، جهنم جایگاه آنان است که از پروردگارشان روی برتابند و به حلقه بندگی شیطان و هوای نفس درآیند؛ و جهنم بد جایگاهی است برای آنان. آیات قرآن به ابعاد مختلف این مسئله اشاره کرده است. بر طبق این آیات، چون روز قیامت فرا رسد، آتش جهنم فراز آمده و خودنمایی میکند. در این اوضاع و احوال ترس آور و دهشتناک زائران حضرت رضا ـ علیه السلام ـ از امتیاز بزرگی برخوردارند. آنان از آتش سوزان جهنم درامانند.
حضرت عبدالعظیم حسنی میگوید: از امام هادی ـ علیه السلام ـ شنیدم که فرمود:
«مردم قم و آبه آمرزیده هستند؛ چون در طوس به زیارت جدم علی بن موسی الرضا ـ علیه السلام ـ میروند. آگاه باشید! هر که به زیارت آن حضرت بشتابد و در راه رفتن به طوس قطرهای از آسمان بر سر او فرود آید، حتی اندکی به رنج و زحمت افتد، جسم او بر جهنم حرام خواهد شد.»
حضرت رضا ـ علیه السلام ـ چنین نقل کرده است:
«من مظلومانه با سم کشته خواهم شد و در کنار قبر هارون الرشید دفن میشوم. روز قیامت زائران قبرم با کرامتترین ورود را بر خدای متعال خواهند داشت و هر مؤمنی که مرا زیارت کند و قطرهای آب از آسمان بر چهره او فرو ریزد و در راه زیارت به رنج و زحمت افتد، جسد او بر آتش جهنم حرام خواهد شد.»
در ذیل این دو روایت نکتهای آمده است که و آن این جسد آن دسته از زائران علی بن موسی الرضا ـ علیه السلام ـ بر آتش حرام خواهد بود که در مسیر زیارت و حرکت به سمت مشهد قطرهای باران از آسمان بر سرشان فرو ریزد. در این باره دو پرسش به ذهن میآید: اول آن که مقصود حضرت از بارش یک قطره باران از آسمان چیست، دوم آن که آیا آنان که بدون این شرط به زیارت میروند، به این پاداش دست نمییابند؟
پاسخ پرسش نخست آن است که در آن روزگارکه مردم پیاده و یا با چهار پایان به سفر میرفتهاند، بارش باران آنان را به زحمت میانداخته است و در واقع، مقصود امام ـ علیه السلام ـ آن است که خدای متعال رنج و زحمت زائران آن حضرت را نادیده نخواهد گرفت و به آنان پاداش خواهد داد، از این رو، در روایتی دیگر از جناب عبدالعظیم حسنی این مطلب به گونهای روشنتر نقل شده است. ایشان میگوید: از امام جواد ـ علیه السلام ـ شنیدم که فرمود:
«هر کس پدرم را زیارت کند و در مسیر زیارت به سبب بارش باران، سرما و یا گرما و یا هر چیز دیگری اذیت شود و به رنج افتد، جسد او بر آتش جهنم حرام خواهد شد.»
در پاسخ به سؤال دوم به نظر میرسد برای رسیدن به پاداش بزرگ زیارت حضرت رضا ـ علیه السلام ـ ضرورتی ندارد زائر در مسیر حرکت و در مدت زیارت به زحمت افتد و هر که توفیق زیارت ایشان را یابد، به این پاداش عظیم دست خواهد یافت. صد البته همان طور که فرمودهاند: «افضل الاعمال احمزها»؛ «بافضیلت ترین اعمال پر مشقت ترین آنهاست». زحمت و مشقتی که زائر در راه حرکت به حرم مطهر ایشان میبیند، برثواب او خواهد افزود. سخن رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله ـ در این باره گواه روشنی بر این مطلب است.
امام صادق ـ علیه السلام ـ ازپدرانش از امیرمؤمنان، علی ـ علیه السلام ـ نقل کرده است که رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله ـ چنین فرمود:
«به زودی پاره تن من در سرزمین خراسان دفن خواهد شد، هیچ مؤمنی او را زیارت نمیکند، مگر آن که خدای عزوجل بهشت را بر او واجب و جسدش را بر آتش حرام میگرداند.»
در روایتی دیگر از امام جواد ـ علیه السلام ـ چنین نقل شده است:
«میان دو کوه طوس مشتی از خاک بهشت نهاده شده است، هر که داخل آن شود، روز قیامت از آتش در امان خواهد بود.»
7 - وعده بهشت
بهشت از دیرباز آرزوی مؤمنان و خداجویان بوده است؛ رسیدن به بهشت کار آسانی نیست و شرایط و ویژگیهای متنوع و متعددی باید در آدمی پدید آید تا قابلیت ورود به آن را پیدا کند. حرم پاک و پاکیزه علی بن موسی الرضا ـ علیه السلام ـ که مطاف فرشتگان و محل آمد و شد آنان و کانون راز و نیاز عارفان و سوز و گداز مومنان و عاشقان اهل بیت است، در واقع، پارهای از بهشت است که خداوند آن را در زمین نهاده است. ورود به این حرم بی همتا نوعی انس با بهشت و بهشتیان است و کسی که با معرفت و فروتنانه حضرت رضا ـ علیه السلام ـ را در این مکان زیارت کند، راه ورود به بهشت را برای خود هموار کرده است.
در روایتی که در این باره از پیامبر خدا، امام کاظم، امام جواد و امام رضا ـ علیهم السلام ـ نقل شده تاکید فراوان شده است که پاداش زیارت آن حضرت بهشت است. برای توضیح بیشتر این مطلب نقل متن روایات مناسب به نظر میرسد:
رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله ـ فرمود:
«اوجب الله عزوجل له الجنة.»
از امام موسی بن جعفر و امام جواد ـ علیهماالسلام ـ نقل شده است:
«فله الجنة.»
«کسی که قبر پسرم را زیارت کند، بهشت از آن اوست.»
امام جواد ـ علیه السلام ـ فرمود:
«ضمنت لمن زار قبر ابی بطوسٍ عارفاً بحقه الجنة علی الله تعالی.»
«من ضامن بهشت برای کسی هستم که قبر پدرم را در طوس زیارت کند وحق او را بشناسد.»
عبدالعظیم حسنی از امام جواد ـ علیه السلام ـ چنین نقل کرده است:
«الجنة واللّه ِ.»
«سوگند به خدا، بهشت برای کسی است که قبر پدرم رازیارت کند.»
امام جواد ـ علیه السلام ـ در پاسخ به این سؤال که ثواب کسی که در خراسان زائر پدر شما باشد، چیست؟ فرمود:
«الجنةُ واللهِ الجنةُ واللهِ.»
«سوگند به خدا بهشت است، سوگند به خدا بهشت است.»
حضرت رضا ـ علیه السلام ـ فرمود:
«حشر فی زمرتنا وجعل فی الدرجات العُلی من الجنة رفیقنا.»
«کسی که مرا در غربت زیارت کند، خدا او را با ما محشور خواهد کرد و در درجهها و مراتب عالی رفیق ما خواهد بود.»
همان طور که ملاحظه شد در برخی از این روایات بهشت پاداش و نتیجه زیارت امام رضا ـ علیه السلام ـ قرار داده شده است و در برخی، امام جواد ـ علیه السلام ـ یک بار سوگند یاد کرده و در برخی از آنها دو بار به خدا سوگند یادکرده است که بهشت از آن کسی است که آن حضرت را زیارت کند. در بعضی از این روایات، حضرت با تعبیر دیگری تأکید میورزد و میفرماید: من ضمانت میکنم بهشت را برای زائران پدرم، و در بعضی از نسخهها به جای «ضمنت»، «حتمتُ» آمده است؛ یعنی قاطعانه و از روی یقین می گویم که بهشت پاداش زیارت آن حضرت است؛ گواین که برخی از مخاطبان حتی گروهی از شیعیان آن حضرت نمیتوانستهاند این همه پاداش را برای زیارت ایشان باور کنند. از این رو، حضرت با تاکید بسیار آن پاداش عظیم را ضمانت میکند.
اما آن چه در این میان شگفت آور مینماید، روایتی است که از خود آن حضرت در کتابهای من لایحضره الفقیه و عیون اخبارالرضا و دیگر منابع مهم حدیثی نقل شده است که «حشر فی زمرتنا و جعل فی الدرجات العلی من الجنه رفیقنا.»
این حدیث شریف در بردارنده چند نکته است:
اول آن که زائر حضرت به بهشت میرود؛
دوم آن که در مرتبهها و مقامهای عالی بهشت جای میگیرد،
سوم آن که درقیامت با ائمه ـ علیهم السلام ـ محشور میشود و در بهشت همراه آنان است و با آنان انس و رفاقت دارد، و این پاداشی است عظیم که نشانگر جایگاه ویژه و بی همتای حضرت رضا ـ علیه السلام ـ در درگاه الهی است.
در این جامناسب مینماید به روایت دیگری که مضمون شگفت آور و دل انگیزی درباره فضیلت زیارت آن حضرت دارد، اشاره شود:
آن حضرت میفرماید
«آگاه باشید! هر کس مرا در غربتم در طوس زیارت کند، روز قیامت در درجه من، با من و آمرزیده خواهد بود.»
8 - موقعیت خاص در قیامت
انسان در این دنیا آزاد است و میتواند به هر عملی دست زند، هر چه میخواهد بگوید و نیتها و آرزوهای خود را بر طبق میل خود سامان دهد، اما خداوند همواره در قرآن تذکر داده و به آدمی نهیب می زند که روز قیامت فراروی شماست و آن روز دادگاهی بزرگ و واقعی در محضر خدا تشکیل شده و همه گفتارها، کردارها ونیتهای آدمی در ترازوی سنجش قرار میگیرد. در آن روزِ شگفت انگیز همه آدمیان میباید پاسخ گوی اعمال خود باشند. در آن روز مردم باتوجه به اعمال و عقاید خود در گروهها و مراحل مختلفی قرار دارند و گروهی از آنان از موقعیتهای ویژه و ممتازی برخوردارند و زائران حضرت رضا در زمره آنانند. بر طبق برخی از روایات که پیشتر به آنها اشاره شد، زائران قبر حضرت رضا ـ علیه السلام ـ از والاترین مقام و بهترین هدیه برخوردارند.
بر پایه روایتی دیگر، هر کس حضرت رضا ـ علیه السلام ـ را زیارت کند چون روز قیامت شود، برای او منبری در برابر منبر رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله ـ بر پا میکنند تاخدا از حساب خلایق فارق شود.
راوی میگوید: ایوب بن نوح را دیدم که آن حضرت را زیارت میکرد و میگفت: به طلب منبر آمدهام.
در روایت دیگری آمده است که بهترین و با کرامتترین ورود را بر خدای متعال دارند. در برخی از این روایات فقط نام منبر پیامبر ـ صلی الله علیه وآله ـ آمده است.
از مجموع این روایات نکتههای مختلفی در شأن والای زائر امام رضا استفاده میشود که گروهی از آنهاعبارت است از:
اول: زائر امام رضا در قیامت از موقعیت ویژهای برخوردار است؛
دوم: او در سایه پیامبران و امامان و در برابر علی و رسول خدا - صلوات الله علیهما - قرار میگیرد؛
سوم: در طول مدت حساب جایگاهی خاص و راحت دارد.
چهارم: در مقایسه با دیگران زائران ائمه او از بالاترین درجه و بهترین هدیه برخوردار است.
9- ثواب مجاهدان و شهیدان
مجاهدان در درگاه الهی مقامی خاص دارند. خداوند مکرر در قرآن از بزرگی و فضیلتهای آنان یاد میکند و آن دسته از مجاهدان که خونشان بر زمین ریخته میشود و جان به کف نهاده و در راه جانان نصار میکنند، در زبان قرآن و سخنان معصومان ـ علیهم السلام ـ شهید گفته میشود. شهیدان در فرهنگ اسلامی مقامی بس ارجمند و جایگاهی رفیع دارند تا آن جاکه در ردیف پیامبران از آنان یاد شده است .
بر پایه گروهی از روایات آمده است که زائر حضرت رضا ـ علیه السلام ـ پاداشی به اندازه پاداش صدهزار مجاهد در راه خدا دارد. در روایت دیگری از امام صادق ـ علیه السلام ـ چنین نقل شده است:
«مردی از فرزندان موسی بن جعفر به پا خواهد خواست، نام او مانند نام امیرالمؤمنین، علی است و او در طوس در سرزمین خراسان مدفون خواهد شد. او به وسیله سم کشته و در همان جا غریبانه دفن خواهد شد. هرکس او را زیارت کند در حالی که حقش را بشناسد، خدا پاداش کسانی را به او خواهد داد که قبل از فتح مکه در راه خدا انفاق کرده و جنگیدهاند.»
درگروهی ازروایات، زائرحضرت رضا اجری مانند اجر شهید دارد. بر طبق این روایات، زائران حرم ملکوتی حضرت رضا ـ علیه السلام ـ مانندشهیدانی هستند که در رکاب رسول خدا ـ صلی الله علیه وآله ـ جنگیده و به شهادت رسیدهاند. شیخ صدوق از امام صادق ـ علیه السلام ـ دراین باره چنین نقل کرده است:
«یکی ازنوه های من درسرزمین خراسان در شهری که به آن طوس می گویند، کشته خواهد شد. هر کس در حالی که حقش را میشناسد او را زیارت کند، روز قیامت دستش را میگیرم و او را داخل بهشت میکنم؛ گرچه در زمره انجام دهندگان گناه کبیره باشد. هرکس او را زیارت کند در حالی که حقش را بشناسد، خدا به او اجر هفتاد شهید از شهیدانی که باایمان و از روی حقیقت جلوی رسول خدا به شهادت رسیدهاند، خواهد داد.»
همه کسانی که درجنگ جان میبازند شهید به شمارنمی آیند و شهید کسی است که فقط برای خدا و با ایمان و اعتقاد به خدا و در راه او خونش بر زمین ریخته شود، اینان شهیدان حقیقی هستند.
10 - پاداش زیارت رسول خدا
رسول خدا محمد بن عبدالله - صلوات الله علیه و آله ـ خاتم پیامبران و برترین، بهترین و با فضیلتترین مخلوق خدا است. کسی که آن حضرت را زیارت کند، مثل آن است که خدا را در عرش زیارت کرده است.
زید شحام میگوید: از امام صادق - علیه السلام - پرسیدم: پاداش کسی که رسول خدا را زیارت کند چیست؟
فرمود: «مانند کسی است که خدارا در عرشش زیارت کرده است.»
پرسیدم: ثواب کسی که یکی از شما را زیارت کند، چیست؟
فرمود: «مانند پاداش کسی است که رسول خدا ـ صلوات الله علیه وآله - را زیارت کرده باشد.
در روایتهای مختلفی پاداش زیارت حضرت رضا- علیه السلام- مانند پاداش کسی قرار داده شده است که رسول خدا- صلوات الله علیه وآله- را زیارت کرده باشد.
امام موسی بن جعفر- علیه السلام - فرمود:
«پسرم، علی -علیه السلام- مظلومانه با سم کشته خواهد شد و در طوس در کنار هارون دفن میشود. هر کس اورا زیارت کند، مانند آن است که رسول خدا - صلوات الله علیه وآله - را زیارت کرده است.»
جناب شیخ طوسی - قدس سره - از حضرت رضا ـ علیه السلام ـ در این باره این گونه نقل کرده است: حسن بن علی بن فضال میگوید: از امام علی بن موسی الرضا - علیه السلام- شنیدم که فرمود:
«در خراسان بقعهای است که در آینده محل رفت و آمد فرشتگان میگردد و همواره تازمانی که قیامت فرا رسدو در صور دمیده شود گروهی از ملائکه از آسمان به سوی آن بقعه فرود میآیند و گروهی از آنان از آن جا به آسمان میروند.»
پرسیدند: ای پسر رسول خدا! این بقعه، چه بقعهای است؟
حضرت فرمود:
«سوگند به خدا این بقعه بوستانی از بوستانهای بهشتی است، هر که مرا در آن بقعه زیارت کند، مانند کسی است که رسول خدا- صلوات الله علیه وآله- را زیارت کرده و خدا برای او پاداش هزار حج نیکو و هزار عمره قبول شده را خواهد نوشت و من و پدرانم روز قیامت شفیع او خواهیم بود.»
11- با فضیلتتر از همه زیارتها
همان طور که پیشتر اشاره شد، زیارت قبر پیامبر خدا- صلوات الله علیه وآله- فاطمه زهراو دیگرمعصومان -علیهم السلام- فضیلت و پاداش ویژه وعظیمی دارد. در این میان، زیارت طلایه دار شهیدان تاریخ واسوه آزادگان جهان، سیدالشهدا ـ علیه السلام - امتیاز خاص به خود را دارد. اما روایاتی نشان گر آن است که زیارت حضرت رضا - علیه السلام - حتی از زیارت امام حسین - علیه السلام- نیز پاداش بیشتری دارد. بر طبق گروهی از روایات، روز قیامت زائران رسول خدا و ائمه - علیهم السلام- موقعیت ممتاز و ویژهای دارند، اما زائران قبر حضرت رضا- علیه السلام - از والاترین مقام و بهترین هدیه برخوردار خواهند بود. در یکی از این روایات تعبیری شگفت انگیز آمده است. حضرت رضا ـ علیه السلام - فرمود:
«زائر من روز قیامت در درجه من، و با من آمرزیده خواهد شد.»
یش تر روایتی آورده شد که زائر حضرت رضا در درجهها و مراتب عالی بهشت با ائمه خواهد بود.
روایاتی از این دست- به ویژه روایت اول - نشان گر آن است که زیارت حضرت رضا- علیه السلام-بیش ترین فضیلت را دارد. دربرخی از روایات به گونهای دیگر این مطلب نقل شده است: حضرت عبدالعظیم حسنی میگوید: به امام جواد عرض کردم درباره قبر امام حسین و قبر پدر بزرگوار شما در طوس تردید دارم؛ نمیدانم به طوس برای زیارت پدرتان مشرف گردم یا به کربلا روم برای زیارت امام حسین - علیه السلام - ، آن حضرت فرمود: همین جابمان، آن گاه از اتاق بیرون رفت و برگشت در حالی که اشکهایش بر دو گونهاش جاری بود. پس فرمود:
«زائران قبر امام حسین - علیه السلام - فراوانند و زوار قبر پدرم کماند.»
جناب علی بن مهزیار میگوید: به امام جواد- علیه السلام - عرض کردم: آیا زیارت حضرت رضا - علیه السلام - فضیلت بیشتری دارد یا زیارت امام حسین - علیه السلام - حضرت فرمود:
«زیارت قبر پدرم با فضیلتتر است؛ زیرا همه مردم به زیارت امام حسین میروند، اما قبر پدرم را تنها شیعیان خاص زیارت میکنند.»
از امام صادق - علیه السلام- در این باره مطلبی نقل شده است که میتواند شاهدی مناسب برای مضمون این حدیث باشد. آن حضرت اشاره میکند که زائران حضرت رضا ـ علیه السلام ـ در برههای از زمان خاص و کم بلکه کمتر خواهند بود. بدین سان، روایاتی که درباره برتری و فضیلت داشتن زیارت حضرت رضا-علیه السلام- درمقایسه بادیگر معصومان - علیهم السلام- نقل شد، دو گونه بود: بخش اول به طور روشن نشان گر پاداش افزونتر وموقعیت ممتازتری بود که زائران حضرت رضا-علیه السلام - داشتند. بخش دوم روایاتی بود که از آن رو زیارت آن حضرت را بر زیارت امام حسین - علیه السلام - ترجیح میداد که قبر حضرت زائر ندارد، برخلاف ضریح مقدس امام حسین که همه شیعیان به زیارت آن حضرت میروند. از این رو، همان طور که برخی از دانشوران بزرگ شیعه نوشتهاند میتوان این روایات را ویژه آن روزگار دانست؛ روزگاری که شیعیان دوازده امامی در خراسان اندک بودند و تفرقه بر جامعه تشیع به ویژه در ایران سایه افکنده بود؛ از این رو، قبر با برکت آن حضرت زائران کمتری داشت وتنها آنان که به امامت و معصوم بودن آن حضرت معرفت داشتند، خالصانه به زیارت آن مرقد نورانی میشتافتند. از این رو، امام جواد- علیه السلام-به جناب عبدالعظیم حسنی فرمود که زیارت قبر امام رضا-علیه السلام- فضیلت بیشتری دارد و به دلیل آن هم اشاره فرمود.
علامه مجلسی در توضیح این حدیث مینویسد:
برپایه این روایت در هر زمانی که قبر یک یا چند معصوم - علیه السلام - زائران کمتری داشته باشد، زیارت آن مرقد فضیلت بیشتری دارد.»
بدین ترتیب، اکنون که وهابیان ساده لوح حرم مطهر امام هادی و امام عسکری - علیهماالسلام - را تخریب کردهاند و اکنون مدتها است هیچ شیعهای نمی تواندبه زیارت آن دو ولی، حجت و نور خدا برود، در این زمان اگر کسانی بتواند بابرنامه های سیاسی نظامی و یاهر راه دیگری مسیر زیارت و تعمیر حرم آن دو امام بزرگ را فراهم آورند، با فضیلتترین و بهترین عمل را انجام دادهاند.
علامه مجلسی در توضیح حدیث علی بن مهزیار چنین نوشته است: شاید این حدیث ویژه آن روزگار باشد؛ چه این که جز شیعیان خاص که به درستی این فضیلت زیارت حضرت رضارا میدانستند، دیگر شیعیان به زیارت آن حضرت نمیشتافتند. بر طبق این تحلیل، در هر زمانی هر امام معصومی که زائر کمتری داشته باشد، ثواب زیارت او افزونتر خواهد بود.
به هر حال، اعتماد بر ظاهر این روایات نیز از احتمالهایی است که تاحدودی قابل ملاحظه است و بر اساس آن باید گفت: زیارت امام رضا - علیه السلام- افضل از زیارت دیگر ائمه خواهد بود.
12- استجابت دعا
خداوند متعال میفرماید «ادعونی استجب لکم» بر طبق این آیه شریفه، خدای متعال وعده داده است دعای بندگان خود رابه اجابت برساند، اما دعابرای این که مستجاب شود اولاً واقعاً باید دعا باشد و بنده از سر بندگی و باهمه وجود از خدای خود خواستهاش را بخواهد، و ثانیاً باید شرایط دعا را آن طورکه در دیگر آیات قرآن و روایات رسیده است، داشته باشد. در این میان پارهای از امور در مستجاب شدن دعاهاتاثیر فراوان دارد. به عنوان مثال، زمان و مکان دعاکردن در به ثمر نشستن دعاها تأثیر فراوان دارد. دعا کردن در شب قدر، شبهای ماه رمضان، ایام شهادت معصومان مانند: روز عاشورا، شب عرفه، عید قربان و جمعه با دیگر ایام متفاوت است. به همان سان که دعا کردن در کنار خانه خدا، مسجد پیامبر، مسجد کوفه، زیر گنبد امام حسین- علیه السلام- و...با مکانهای عادی تفاوت دارد.
از مکانهایی که همواره رحمت و عنایتهای خاص الهی بر آن فرود میآید و از نورانیت ویژه و صفای معنوی بی بدیلی برخوردار است، حرم مطهر علی بن موسی الرضا - علیه السلام - است، اوضاع و احوال و شرایط و اوصاف حرم مطهر زمینه را فراهم میآورد و شرایطی را رقم می زند که زائر به خدای متعال نزدیک شود و زمینه به هدف رسیدن دعاهای او فراهم آید.
یاسر، خادم امام علی بن موسی الرضا - علیه السلام - از آن حضرت چنین نقل میکند:
«برای زیارت هیچ قبری جز قبرهای ماسفر نکنید، بدانید که من ظالمانه با سم کشته و در سرزمین غربت دفن خواهم شد، پس هر کس برای زیارت من سفر کند، دعایش مستجاب و گناهانش بخشوده خواهد شد.»
درروایت دیگری از امام هادی ـ علیه السلام - نقل شده است:
«هر کس حاجتی دارد، باید به زیارت قبرجدم، علی بن موسی الرضا - علیه السلام - در طوس بشتابد. او باید با غسل به زیارت رود و دو رکعت نماز نزد سر آن حضرت (بالای سر) بخواند و در قنوت حاجت خود را بخواهد. همانا دعایش مستجاب خواهد شد، اگر خواسته او گناه یا قطع رحم نباشد.»
پدیدآورنده: سید علی حسینی